Pałuckie pałace

W trakcie XXVIII-go Zjazdu Związku Rodu Żółtowskich, który odbył się w Wiktorowie, gościliśmy na prelekcji pana Zbigniewa, historyka, regionalistę, publicystę silnie związanego z regionem pałuckim. Pan Zbigniew w niezwykle interesujący sposób opowiadał nam o swojej małej ojczyźnie, a sporą część swojego wykładu poświęcił pałacowi w Lubostroniu i rodzinie Skórzewskich, dlatego postanowiliśmy odwiedzić to miejsce kolejnego dnia.
W 1762 roku generał wojsk koronnych Franciszek Skórzewski nabył dobra łabiszyńskie, które następnie przeszły w posiadanie jego syna Fryderyka Skórzewskiego, znawcy i miłośnika sztuki. Zafascynowany malowniczym krajobrazem zagubionej wśród nadnoteckich łąk wsi Piłatowo postanowił w tym „sercu lubym ustroniu” wybudować siedzibę godną swojego rodu. Stąd nazwa pałacu Lubostroń.
Pałac został wzniesiony w latach 1795 – 1800 na zlecenie hrabiego Fryderyka Skórzewskiego przez architekta Stanisława Zawadzkiego. W swym kształcie nawiązuje do Villa Rotonda z Vicenzy autorstwa Palladia, warszawskiej Królikarni Merliniego i Villa Trissino z Meledo. Obiekt zbudowano na planie kwadratu, dwukondygnacyjny, z wysokim parterem i niższą kondygnacją. Od strony frontowej do środka zaprasza kolumnowy portyk poprzedzony wysokimi schodami. Na fryzie tympanonu nad wejściem widnieje napis: SIBI, AMICITIAE ET POSTERIS MDCCC (sobie, przyjaciołom i potomnym 1800), a nad napisem płaskorzeźby herbów Fryderyka Skórzewskiego (Drogosław) i jego żony, z Garczyńskich. Kopułę zwieńcza wykonana z brązu przez rzeźbiarza Władysława Marcinkowskiego figura Atlasa dźwigającego glob ziemski.
Wewnątrz pałacu, bezpośrednio pod kopułą, znajduje się sala rotundowa wsparta na ośmiu kolumnach w porządku korynckim. W głównym portalu wkomponowana została tablica, która słowami Wergiliusza przekazuje dewizę fundatora: HIC SECURA QUI ES ET NESCIA FALLERE VITA (tu bezpiecznie przed niebezpieczeństwami życia), a nad wejściem do sali rotundowej umieszczono zawołanie rodu: SEMPER RECTE (zawsze godnie).
Główną dekoracją rotundy są stiukowe płaskorzeźby autorstwa Michała Ceptowicza nawiązujące do historii regionu i dziejów rodu Skórzewskich: bitwa pod Płowcami (odnalezienie przez Władysława Łokietka rycerza Floriana Szarego), Królowa Jadwiga przyjmująca w Inowrocławiu posłów krzyżackich z wielkim mistrzem Konradem von Jungingenem, bitwa pod Koronowem oraz Marianna Skórzewska prezentująca Fryderykowi II plan kanału noteckiego. Do oryginalnego wyposażenia należy wielki, mosiężny, klasycystyczny żyrandol. Na intarsjowanej drewnianej posadzce umieszczono herb Rzeczypospolitej Obojga Narodów – Orła w koronie i Pogoń.
Klasycystyczny pałac otoczony jest 40-hektarowym parkiem krajobrazowym, bogatym w pomnikowe okazy, założonym przez znanego architekta i planistę – Teicherta. Na terenie kompleksu znajduje się jeszcze klasycystyczna oficyna oraz zabudowania stajni i wozowni, a także późniejsze neogotyckie zabudowania folwarczne.
Lubostroń stał się ostoją myśli patriotycznej i życia narodowego. Gościli tu tacy luminarze nauki i sztuki jak: Stefan Garczyński, Gustaw Zieliński, ks. Ignacy Polkowski, Erazm Rykaczewski, płk. Kazimierz Mielęcki. Istnieją również domniemania, że jednym z gości był sam Adam Mickiewicz. Przez lubostrońskie salony przewinęli się również przedstawiciele najznamienitszych polskich i europejskich rodów arystokratycznych: Radziwiłłowie, Czartoryscy, Czetwertyńscy, Lubomirscy, Braniccy, Talleyrand-Perigord’dowie.
Obecnie Pałac w Lubostroniu jest samorządową instytucją kultury, odbywają się tu koncerty, wernisaże i spektakle teatralne. Dodatkowo instytucja prowadzi restaurację i posiada miejsca noclegowe. Funkcję dyrektora instytucji sprawuje pan Andrzej Budziak, któremu składamy serdeczne podziękowania za możliwość zwiedzenia obiektu i fascynującą opowieść, w trakcie której dowiedzieliśmy się, że jesteśmy w bliskiej odległości od wsi Słupy, w której znajduje się kolejny klasycystyczny pałac należący do Żółtowskich do 1939 roku. I tam skierowaliśmy swoje kroki.

Sala rotundowa


Późnoklasycystyczny pałac w Słupach został wzniesiony na przełomie XVIII i XIX wieku. W XVIII wieku dobra stanowiły własność Grabskich (1719), Mikołaja Kościeleckiego (1740), Podlewskich, Sadowskich, Czapskich oraz Żółtowskich, którzy gospodarzyli tu w latach 1879 – 1939. W końcu XIX wieku dobudowali oni do budynku dworu dwa parterowe skrzydła. Ostatnim właścicielem wsi w okresie międzywojennym był Konstanty Żółtowski, który ofiarował 14 obrazów drogi krzyżowej i kamienną figurę Matki Boskiej z Dzieciątkiem Jezus kościołowi parafialnemu pw św. Wita z 1840 roku.

Pałac Lubostroń


Piętrową, podpiwniczoną rezydencję zbudowano na planie wydłużonego prostokąta ze wspomnianymi, parterowymi skrzydłami. W osi fasady korpusu głównego usytuowano nieznaczny trzyosiowy ryzalit wejściowy, poprzedzony portykiem filarowym podtrzymującym balkon. Korpus główny nakryto dachem czterospadowym, a skrzydła dwuspadowymi dachami, pod którymi mieszczą się użytkowe poddasza. W elewacji ogrodowej znajduje się obszerny balkon wsparty na kolumnach, oraz taras ze schodami. Pałac jest otoczony parkiem krajobrazowym z końca XIX wieku o powierzchni 3,2 ha. W północnej części parku znajduje się stawek. Przy pałacu znajdowały się zabudowania gospodarcze, między innymi istniała tu cegielnia, młyn, gorzelnia parowa i fabryka serów.
Niestety po wojnie pałac nie miał tyle szczęścia, co opisywany wcześniej Lubostroń. Majątek przejął Skarb Państwa Polskiego, budynek pałacu m.in. był siedzibą miejscowej szkoły. Po 1990 roku właścicielem została Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, a około 2000 roku budynki przejęła spółka akcyjna PPH „Wrzos”. W pałacu obecnie znajdują się mieszkania lokatorskie i sklep spożywczy, a wygląd zewnętrzny budynku jak i całego zespołu pałacowo-parkowego świadczy o tym, że czasy świetności ma już dawno za sobą.

Oficyna Lubostroń

W 1998 roku w ścianę pałacu została wmurowana tablica pamiątkowa z okazji 150 rocznicy śmierci Stanisława Sadowskiego, działacza oświatowego i patriotycznego, z którego inicjatywy w 1845 roku powstało Kasyno Polskie – legalnie funkcjonująca organizacja będąca ośrodkiem życia polskiego w silnie germanizowanej Bydgoszczy. Z polecenia Ludwika Mierosławskiego organizował powstanie w 1846 roku na Pałukach. Aresztowany przez władze pruskie przebywał w Moabicie w Berlinie. Pod koniec 1847 roku otrzymał wyrok śmierci przez ścięcie toporem. Uwolniony w czasie Wiosny Ludów wrócił do rodzinnej miejscowości. 27 kwietnia 1848 roku wydarzyła się tragedia, Sadowski został zamordowany na oczach matki przez uzbrojonych huzarów z bandy Goldnera, którzy siłą wtargnęli do pałacu w Słupach.
Pozostaje mieć nadzieję, że pałac doczeka jeszcze lepszych czasów jak np. pałac Żółtowskich w Głuchowie, który pamiętamy jako ruinę z walącym się dachem z X-tego Zjazdu w Zaniemyślu, obecnie w prywatnych rękach cieszy oko artyzmem odrestaurowania.

                            AGNIESZKA z Wrocławia

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *