ZAŁOŻYCIELE RODOWEJ POSIADŁOŚCI W MILANOWIE

ZESPÓŁ PAŁACOWO-PARKOWY W MILANOWIE

KSIĄŻĄT ŚWIATOPEŁK – CZETWERTYŃSKICH

Na zaproszenie Caritas Diecezji Siedleckiej, 13 października 2023 roku uczestniczyłam z Kaziem w uroczystości Dnia Pamięci Książąt Marii i Włodzimierza Świętopełk – Czetwertyńskich w Milanowie, powiecie parczewskim na Podlasiu. Historia tego miejsca związana jest z pierwszym prezesem reaktywowanego w 1992 roku Związku Rodu Żółtowskich Andrzejem Ludwikiem Żółtowskim. Twórcami i założycielami rodowej posiadłości w Milanowie byli jego dziadkowie Maria z Uruskich i książę Włodzimierz Światopełk – Czetwertyński. W czasach Czetwertyńskich (od 1872 r.) Milanów stanowił ważne centrum okolicznego życia gospodarczego, kulturalnego i towarzyskiego, gdzie wraz z dziećmi zapisali oni chlubną kartę w procesie budowania tożsamości narodowej, religijnej, kulturowej i patriotycznej Polaków w okresie niewoli. Hojnie wspomagali prześladowanych Unitów i ubogą miejscową ludność. Budowali szkoły, biblioteki i kościoły.

Bardzo angażowali się w działalność polityczną dla odzyskania niepodległości Polski. Ostatnią przedwojenną właścicielką zespołu pałacowo -parkowego była matka Andrzeja Ludwika Wanda z Czetwertyńskich – Żółtowska, żona Andrzeja Piusa hr. Żółtowskiego z Godurowa (Wielkopolska), zamordowanego w czasie II wojny światowej w Oświęcimiu. Matka Andrzeja podczas wojny przechowywała w majątku m.in. Żydów. Przez ponad rok ukrywał się tutaj prof. Janusz Kleiner. Po wkroczeniu Armii Czerwonej w lipcu 1944 roku rodzina Żółtowskich dekretem PKWN została wypędzona, (nie mogli przebywać bliżej niż 50 km od Milanowa) a majątek upaństwowiono. Jeszcze tego samego roku w pałacu umieszczono szkołę, najpierw gimnazjum, potem liceum ogólnokształcące, które w 2017 roku, decyzją Starostwa Powiatowego w Parczewie po ponad 70 latach zostało zlikwidowane.

Andrzej Ludwik z decyzją zamknięcia szkoły nie mógł się pogodzić, ponieważ zarówno pałac i park służyły dobru lokalnego społeczeństwa . Jako potomek tego miejsca był zapraszany na różne wydarzenia odbywające się w liceum i chętnie w nich uczestniczył.

Caritas Diecezji Siedleckiej w 2018 roku zostało właścicielem i podjęło się dzieła ratowania przed zniszczeniem zespołu dworsko – parkowego w Milanowie. Organizacja 13 października zaprosiła potomków właścicieli pałacu – potomków książąt Włodzimierza i Marii z Uruskich, a także przedstawicieli władz samorządowych, dyrektorów placówek kultury, bibliotek, przedsiębiorców , absolwentów byłego liceum ogólnokształcącego .

Spotkanie rozpoczęło się Mszą św. w Kościele Parafialnym pw. Niepokalanego Poczęcia NMP w Milanowie pod przewodnictwem biskupa siedleckiego Kazimierza Gurdy. Dalsza część uroczystości miała miejsce na terenie zespołu dworsko – parkowego w Milanowie, gdzie w obecności potomków posadzono Drzewo Pamięci Książąt Światopełk – Czetwertyńskich. W obu tych wydarzeniach nie uczestniczyliśmy, z uwagi na awarię, która wystąpiła w naszym samochodzie 100 km przed Milanowem. Na szczęście usterkę udało się sprawnie usunąć w przydrożnym warsztacie samochodowym i dzięki temu już bez problemów udaliśmy się do celu, by wziąć udział w dalszej części uroczystości.

Podczas konferencji naukowej odbyła się promocja niezwykłej książki o rodzie autorstwa Bożeny Stępnik –Świątek pt. ”Dobra Ziemskie Milanów. Ród książąt Światopełk – Czetwertyńskich na Nowej Czetwerni h. Pogoń Ruska z gniazda rodowego w Milanowie”. Wydawcą tej publikacji jest Caritas Diecezji Siedleckiej.

Następnie nakreślił plany na przyszłość ks. Paweł Zazuniak, dyrektor Caritas Diecezji Siedleckiej, podkreślając, że kierowana przez niego instytucja podjęła się niezwykłego zadania – odbudowie i przywróceniu zespołowi dworsko – parkowemu w Milanowie historycznej formy, ośrodka kultury i miejsca charytatywno – społecznego. Inicjatywą obecnych właścicieli jest otwarcie obiektu na potrzeby regionu, inicjatywy samorządowe, działania społeczne i kulturalne oraz spowodowanie tego, by rodowa rezydencja książąt Światopełk – Czetwertyńskich stała się „salonem ich pamięci i historii ziemi parczewskiej”.

Na tym etapie prac we dworze powstało Centrum Kulturalne Caritas Diecezji Siedleckiej im. Marii i Włodzimierza ks. Światopełk – Czetwertyńskich. Zespół tworzy koncepcję zagospodarowania tego obiektu. Inwestycja jest bardzo pracochłonna i kosztowana, więc przewiduje się ją na wiele lat. W planach jest zorganizowanie w pałacu Milanowskiego Domu Pracy Twórczej, Biblioteki Milanowskiej oraz Muzeum Milanowskiego z działami cyfrowymi. Warto podkreślić , iż w Milanowskiej Bibliotece Cyfrowej zostaną zgromadzone i udostępnione zdigitalizowane zbiory związane z działalnością bibliofilską Włodzimierza ks. Czetweryńskiego, dokumenty, zdjęcia, książki, publikacje wydane przez potomnych lub poświęcone książęcej rodzinie, ziemi milanowskiej i parczewskiej, ziemiaństwu podlaskiemu i osobowościom regionu.

W Milanowskim Domu Pracy Twórczej organizowane będą konferencje, seminaria, sesje, panele dyskusyjne, studyjne projekcje filmowe, koncerty, festiwale, plenery malarskie, wystawy prac lokalnych twórców i inne wydarzenia kulturalne i społeczno – charytatywne.

W Muzeum Milanowskim będą zgromadzone pamiątki dotyczące byłych właścicieli regionu oraz stała ekspozycja poświęcona mieszczącego się przez 72 lata w tym obiekcie Liceum Ogólnokształcącego.

Dyrektor Archiwum Państwowego w Lublinie Oddział w Radzyniu Podlaskim przedstawiła zebranym dobra milanowskie i ich właścicieli, jakie zachowały się w zapiskach dokumentów państwowych.

W imieniu rodziny głos zabrał Albert Czetwertyński, przywołując pamięć o przodkach, w pełni wsparł ideę rozwoju dóbr milanowskich, czego dowodem jest obecność członków jego rodziny na uroczystości.

Akcentem artystycznym wydarzenia był montaż słowno – muzyczny poświęcony członkom rodu Czetwertyńskich w wykonaniu grupy teatralnej GOKTER.

Krótki spektakl teatralny przedstawiły dzieci ze Szkoły Podstawowej w Milanowie.

Część oficjalną zakończył występ zespołu ludowego Czeremcha z Gminnego Ośrodka Kultury w Milanowie.

Spotkanie zakończyło się poczęstunkiem, podczas którego był czas na rozmowy. Związek Rodu Żółtowskich został obdarowany przez panią Bożenę Stępnik – Świątek promowaną książką wraz z dedykacją . Z kolei Albert Czetwertyński podarował nam publikację poświęconą pamięci jego Rodzicom Ewie i Stanisławowi Światopełkowi – Czetwertyńskiemu pt. „ Czetwertyńscy Staś i Ewa…”. My także w imieniu związku wręczyliśmy autorom „Genealogię Rodu Żółtowskich” oraz kilka numerów Kwartalnika ZRŻ .

Mimo, że pokonaliśmy kilkaset kilometrów i nikogo nie znaliśmy, byliśmy zachwyceni atmosferą i urokliwym milanowskim miejscem oraz dumni z uczestnictwa w takim wydarzeniu.

Jestem pewna, że byli właściciele z góry będą obserwować poczynania Caritas w przywracaniu do życia tego wyjątkowego miejsca i zapewne zadowoleni, że park i pałac przyciągał będzie ludzi z pasją , wiedzą i sercem oraz służył mieszkańcom, bo to jedna z najpiękniejszych perełek Południowego Podlasia.

ELŻBIETA ŻÓŁTOWSKA z KUTNA