To pami\u0119\u0107 siedmioletniego w\u00f3wczas dziecka, wysiedlonego z rodzicami przez w\u0142adze hitlerowskie z Poznania w nocne, mro\u017ane \u201enieznane\u201d.<\/p>\n
Jest pocz\u0105tek ostrej zimy 1940 roku. W chwili gdy rodzina us\u0142ysza\u0142a \u0142omotanie do drzwi, min\u0119\u0142o 15 minut, tylko tyle, by si\u0119 ubra\u0107 i wyj\u015b\u0107, zostawiaj\u0105c ca\u0142y dobytek.<\/p>\n
Na ma\u0142ym ryneczku czekaj\u0105 ju\u017c samochody, kt\u00f3re szybko i sprawnie s\u0105 za\u0142adowane wysiedle\u0144cami; przewieziono ich do obozu hitlerowskiego Pozna\u0144-G\u0142\u00f3wna. Du\u017ce wielopi\u0119trowe budynki magazynowe, w \u015brodku piec zwany \u201ekoz\u0105\u201d \u2013 to ca\u0142e ogrzewanie. Jest przejmuj\u0105cy zi\u0105b. Ubikacja na ko\u0144cu obozu ok. 500 metr\u00f3w od budynku. Ludzie z dzie\u0107mi stoj\u0105 w ogromnej kolejce. P\u00f3\u017aniej na garstce zgni\u0142ej s\u0142omy odpoczynek. Pomimo zm\u0119czenia sen nie przychodzi. Niepewno\u015b\u0107 jutra nie pozwala zasn\u0105\u0107.<\/p>\n
Mijaj\u0105 tygodnie koszmaru: strach, zimno, g\u0142\u00f3d, brak lekarstw. Wysoka jest umieralno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d os\u00f3b starszych, chorych, ma\u0142ych dzieci, szczeg\u00f3lnie niemowl\u0105t.<\/p>\n
Nast\u0119pny etap \u2013 transport bydl\u0119cymi wagonami. Trwoga ogarnia ludzi, gdy poci\u0105g staje, chowaj\u0105 dzieci pod \u0142awkami, poniewa\u017c zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce Niemcy wyci\u0105gali dzieci z wagon\u00f3w. Ciemna noc, nieznane miasto. Wysiedle\u0144c\u00f3w wp\u0119dzono do du\u017cej hali gimnastycznej, powybijane okna, mr\u00f3z. Dopiero rano dnia nast\u0119pnego wypuszczono poznaniak\u00f3w, niestety, wielu z nich w nocy zmar\u0142o.<\/p>\n
Radom \u2013 bardzo przeludniony, \u017cadnych szans na \u017cycie. Mieszka\u0144cy Radomia udzielaj\u0105 pomocy, lecz wysiedle\u0144c\u00f3w jest zbyt du\u017co. Trzeba znale\u017a\u0107 inne miejsce, aby \u017cy\u0107. Tym miejscem jest biedne, zaniedbane miasteczko w parterowej zabudowie \u2013 Piotrk\u00f3w Trybunalski.<\/p>\n
I w\u0142a\u015bciwie tam zaczyna si\u0119 nauka w dw\u00f3ch szko\u0142ach.<\/p>\n
Szko\u0142a niemiecka dla polskich dzieci pod jurysdykcj\u0105 Generalnego Gubernatorstwa (Generalgouvernement) z ograniczonym programem nauczania \u2013 obowi\u0105zkowa i ta druga szko\u0142a najwa\u017cniejsza w \u017cyciu dziecka, szko\u0142a tajnego nauczania tzw. komplety.<\/p>\n
Pierwsza polska szko\u0142a nie jest zwyczajna, ona jest tajemnicza, nie wolno o niej opowiada\u0107 obcym, bo jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 jest zabroniona przez w\u0142adze okupacyjne pod kar\u0105 wi\u0119zienia, obozu koncentracyjnego, a nawet \u015bmierci.<\/p>\n
W tej w\u0142a\u015bnie tajemniczej szkole wiedz\u0119 przekazuj\u0105 osoby wyj\u0105tkowo odwa\u017cne, ka\u017cdy dzie\u0144 zagra\u017ca istnieniu tych os\u00f3b \u2013 to nauczyciele tajnego nauczania. \u017byczliwi, skromni, cechuje ich ogromna odwaga, o czym dobrze wiedz\u0105 dzieci. Pochodz\u0105 z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk, z r\u00f3\u017cnych stron miasta.<\/p>\n
Spotykaj\u0105c si\u0119 w ma\u0142ych grupach w mieszkaniu nauczyciela, przychodz\u0105 pojedynczo i pojedynczo wychodz\u0105. Chocia\u017c s\u0105 jeszcze ma\u0142e, doceniaj\u0105 trud i ryzyko nauczycieli, s\u0105 wyj\u0105tkowo pilne i odpowiedzialne. Przestrzegano zasad konspiracji, zmieniano lokalizacj\u0119, zmieniali si\u0119 te\u017c nauczyciele, tajne nauczanie by\u0142o bowiem walk\u0105 z okupantem i nale\u017ca\u0142o do czyn\u00f3w niebezpiecznych.<\/p>\n
Program nauczania obejmowa\u0142 najwa\u017cniejsze przedmioty, bez \u015bpiewu, religii, gimnastyki i prac r\u0119cznych. W Piotrkowie Trybunalskim by\u0142a te\u017c tajna biblioteka i sami nauczyciele udost\u0119pniali uczniom swoje ksi\u0119gozbiory.<\/p>\n
W Polsce terror hitlerowski by\u0142 jednym z najokrutniejszych, dzieci cz\u0119sto znajdowa\u0142y si\u0119 w sytuacjach bardzo niebezpiecznych, a szczeg\u00f3lnie te kt\u00f3re mia\u0142y czarne w\u0142osy i oczy, co by\u0142o dodatkowym zagro\u017ceniem. Ka\u017cdy dzie\u0144 m\u00f3g\u0142 by\u0107 dniem ostatnim. Dziecko, kt\u00f3re pokonywa\u0142o codziennie oko\u0142o 6 km bywa\u0142o, \u017ce cz\u0119sto te\u017c ociera\u0142o si\u0119 o \u015bmier\u0107.<\/p>\n
Jednym z takich zdarze\u0144 by\u0142a strzelanina, Niemcy gonili m\u0142odego cz\u0142owieka. Przed dzieckiem sz\u0142a dziewczyna, zosta\u0142a trafiona, upad\u0142a, rany by\u0142y gro\u017ane, umiera\u0142a na ulicy. Nikt nie m\u00f3g\u0142 jej pom\u00f3c.<\/p>\n
Innym razem dziecko by\u0142o \u015bwiadkiem egzekucji \u2013 partyzanci zastrzelili gestapowca. W kr\u00f3tkim czasie opustosza\u0142 ca\u0142y plac targowy. Znikn\u0119\u0142y wozy, ludzie, zwierz\u0119ta \u2013 to by\u0142 targowy dzie\u0144. Na placu le\u017ca\u0142 tylko trup w ka\u0142u\u017cy krwi i stoj\u0105ce nad nim zdziwione dziecko. Mia\u0142o szcz\u0119\u015bcie, kto\u015b wci\u0105gn\u0105\u0142 je do pobliskiego domu.<\/p>\n
Mija\u0142y okupacyjne lata, zdarza\u0142y si\u0119 rzeczy tragiczne, niezrozumia\u0142e dla dziecka, np. \u015bmier\u0107 \u017co\u0142nierza wrze\u015bnia. Codziennie na skwerze rozk\u0142ada\u0142 sw\u00f3j popruty p\u0142aszcz \u017co\u0142nierz wrze\u015bnia 1939 r., nast\u0119pnie zszywa\u0142 p\u0142aszcz, aby znowu go popru\u0107. Powtarza\u0142 t\u0119 czynno\u015b\u0107 nieustannie, do momentu gdy bezbronnego i zapewne chorego zastrzelili Niemcy. Nikomu nie przeszkadza\u0142, z nikim nie rozmawia\u0142, wype\u0142nia\u0142 tylko dla siebie zrozumia\u0142e zadanie.<\/p>\n
P\u00f3\u017aniej dziecko widzia\u0142o likwidacj\u0119 getta. W Piotrkowie Trybunalskim by\u0142o pierwsze w Polsce getto. Ca\u0142\u0105 szeroko\u015bci\u0105 jezdni szli ludzie w kierunku stacji towarowej, na kt\u00f3rej czeka\u0142y na nich wagony bydl\u0119ce. D\u0142ugi smutny poch\u00f3d, prowadzi\u0142 ich jeden \u017co\u0142nierz niemiecki z karabinem na ramieniu. A oni szli i szli, wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce bez ko\u0144ca: dzieci, m\u0119\u017cczy\u017ani, kobiety pchaj\u0105ce w\u00f3zki z niemowl\u0119tami, m\u0142odzi ludzie, niekt\u00f3rzy nie\u015bli na plecach niedo\u0142\u0119\u017cnych starc\u00f3w. W milczeniu, z jak\u0105\u015b niewiarygodn\u0105 determinacj\u0105, pogodzeni z losem. By\u0142o ich tysi\u0105ce. A na ko\u0144cu pochodu szed\u0142 drugi niemiecki \u017co\u0142nierz z karabinem na ramieniu.<\/p>\n
Rok 1945 \u2013 min\u0105\u0142 czas wojny \u2013 Polska uzyska\u0142a wolno\u015b\u0107!<\/p>\n
Uczniowie tajnego nauczania zdawali egzamin przed Pa\u0144stwow\u0105 Komisj\u0105 Egzaminacyjn\u0105 \u2013 to pozwoli\u0142o im kontynuowa\u0107 nauk\u0119 ju\u017c w wolnej Polsce.<\/p>\n
Rezultaty egzamin\u00f3w by\u0142y zaskakuj\u0105co dobre. Dzieci dysponowa\u0142y bowiem rzeteln\u0105 wiedz\u0105, kt\u00f3r\u0105 zawdzi\u0119cza\u0142y swoim nauczycielom tajnego nauczania. Oni to nauczyli m\u0142ode pokolenie mi\u0142o\u015bci do Ojczyzny, dyscypliny, wra\u017cliwo\u015bci, odpowiedzialno\u015bci, samodzielnego my\u015blenia.<\/p>\n
To byli pedagodzy na miar\u0119 tamtych trudnych lat, daj\u0105cy przyk\u0142ad cywilnej odwagi. Pokolenie, kt\u00f3re wychowali, sprosta\u0142o ci\u0119\u017ckim latom odbudowy ojczyzny, dzi\u0119ki nim Polska powsta\u0142a jak Feniks z popio\u0142\u00f3w.<\/p>\n
Pochylam si\u0119 przed moimi nauczycielami z wielkim szacunkiem i wdzi\u0119czno\u015bci\u0105, otrzyma\u0142am bowiem solidn\u0105 wiedz\u0119 podstawow\u0105, kt\u00f3ra u\u0142atwi\u0142a mi dalsz\u0105 edukacj\u0119.<\/p>\n
Oni nauczyli mnie rozumienia rzeczy najwa\u017cniejszych w \u017cyciu, wzbudzili we mnie ogromny g\u0142\u00f3d wiedzy.<\/p>\n
Dzi\u0119kuj\u0119 im za to!<\/p>\n
pa\u017adziernik 2009 r.; siedemdziesi\u0105ta rocznica powstania TON-u<\/p>\n
\u201eTajna Organizacja Nauczycielska (TON) \u2013 Konspiracyjna Organizacja Zwi\u0105zku Nauczycielstwa Polskiego (ZNP) w okresie okupacji hitlerowskiej. Za\u0142o\u017cona w 1939 roku w Warszawie. Kierownictwo TON sprawowali: Zygmunt Nowicki, Czes\u0142aw Wydech, Kazimierz Maj, Wac\u0142aw Tu\u0142odziecki, Teofil Wole\u0144ski. TON inspirowa\u0142a i organizowa\u0142a tajne nauczanie w szko\u0142ach wszystkich typ\u00f3w; w latach 1943-1944 tajnym nauczaniem obj\u0119tych by\u0142o oko\u0142o 105 tys. dzieci w szko\u0142ach podstawowych, oraz oko\u0142o 35 tys. m\u0142odzie\u017cy w szko\u0142ach \u015brednich; \u0142\u0105czna liczba m\u0142odzie\u017cy studiuj\u0105cej tajnie w uczelniach w Warszawie, Krakowie, Lwowie i Wilnie wynosi\u0142a ok. 2 tysi\u0119cy. W tajnej o\u015bwiacie masowo bra\u0142o udzia\u0142 nauczycielstwo wszystkich typ\u00f3w, wnosz\u0105c wielki wk\u0142ad w walk\u0119 o kultur\u0119 i wychowanie m\u0142odego pokolenia. TON prowadzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c tajn\u0105 akcj\u0119 wydawnicz\u0105 i kolporta\u017cow\u0105 wydawnictw dydaktycznych oraz propagand\u0119 polityczn\u0105 na rzecz reform spo\u0142ecznych i gospodarczych. W Polsce powojennej \u2013 po wyzwoleniu TON powr\u00f3ci\u0142a do nazwy Zwi\u0105zek Nauczycielstwa Polskiego \u2013 ZNP\u201d.
Wg Encyklopedii Powszechnej PWN<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Wspomnienie o pedagogach, kt\u00f3rzy w okresie okupacji hitlerowskiej z nara\u017ceniem \u017cycia walczyli o kultur\u0119 i wychowanie m\u0142odego pokolenia Polak\u00f3w To pami\u0119\u0107 siedmioletniego w\u00f3wczas dziecka, wysiedlonego z rodzicami przez w\u0142adze hitlerowskie z Poznania w nocne, mro\u017ane \u201enieznane\u201d. Jest pocz\u0105tek ostrej zimy 1940 roku. W chwili gdy rodzina us\u0142ysza\u0142a \u0142omotanie do drzwi, min\u0119\u0142o 15 minut, tylko tyle, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[73],"class_list":["post-1480","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kwartalniki","tag-kw56"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1480","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1480"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1480\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1502,"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1480\/revisions\/1502"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1480"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1480"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1480"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}