{"id":2164,"date":"1998-06-01T20:03:34","date_gmt":"1998-06-01T18:03:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.srv53380.seohost.com.pl\/wp\/?p=2164"},"modified":"2016-06-15T20:08:39","modified_gmt":"2016-06-15T18:08:39","slug":"pamietnik-wojenny-1939-1945-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/1998\/06\/pamietnik-wojenny-1939-1945-2\/","title":{"rendered":"Pami\u0119tnik wojenny 1939-1945"},"content":{"rendered":"

Ci\u0105g dalszy z poprzedniego numeru<\/a>.<\/em><\/p>\n

Dzia\u0142dowo – II etap<\/h3>\n

„Godnie” nas przyj\u0119to: ju\u017c przy wysiadaniu skopano nas i zbito, m\u0142odzi silni esesmani, pijani, cieszyli si\u0119 nad nami – do m\u0119czenia. „Polnische Banditen” i „Polnische Schwein” towarzyszy\u0142y nam do miejsca zakwaterowania. Tam przy wej\u015bciu do koszar 3. batalionu 32. pp z Modlina ustawili si\u0119 s…syny szeregiem i batami przyjmowali przy og\u00f3lnym \u015bmiechu nowo przyby\u0142ych wi\u0119\u017ani\u00f3w. Weso\u0142o by\u0142o durniom niemieckim, a nam \u015bmiertelny strach przed tym, co b\u0119dzie dalej.<\/p>\n

Dostali\u015bmy na drugim pi\u0119trze by\u0142\u0105 izb\u0119 \u017co\u0142niersk\u0105, trzy rz\u0119dy podw\u00f3jnych pi\u0119trowych \u0142\u00f3\u017cek \u017celaznych bez \u017cadnej po\u015bcieli, sienniki, podg\u0142\u00f3wki ze s\u0142omy i po jednym brudnym kocu. Wybite szyby, pod\u0142oga za\u015bmiecona, zasrana, zaszczana, prawdopodobnie przez \u017co\u0142nierzy niemieckich. My\u015bmy z ojcem zaj\u0119li \u0142\u00f3\u017cko na dole od okna, z dala od korytarza, co nam zreszt\u0105 wysz\u0142o na dobre, poniewa\u017c cz\u0119sto pijani \u017co\u0142dacy po libacji „odwiedzali” nas i pierwszymi ofiarami byli najcz\u0119\u015bciej ci, kt\u00f3rych \u0142\u00f3\u017cka sta\u0142y blisko wej\u015bcia. S…syny \u015bci\u0105gali z \u0142\u00f3\u017cek, bili i kopali, gonili po ca\u0142ej sali, a ile by\u0142o przy tym \u015bmiechu i wyzwisk. Zabawa by\u0142a wy\u015bmienita – typowo w germa\u0144skim stylu zn\u0119canie si\u0119 mocnego nad s\u0142abym. (Kto z nas wtedy my\u015bla\u0142, \u017ce ci „dzielni mo\u0142ojcy”, ufni w sw\u0105 si\u0142\u0119, za kilka lat b\u0119d\u0105 ca\u0142owali buty swoim (!) oficerom, b\u0119d\u0105 pokornie pochyla\u0107 t\u0119pe \u0142by gotowi na ka\u017cde skinienie do us\u0142ug nawet najgorszych; \u017ce swoje \u017cony i c\u00f3rki b\u0119d\u0105 zach\u0119ca\u0107 do spania „z panami Polakami”; \u017ce b\u0119d\u0105 \u017cebra\u0107 o lito\u015b\u0107, o chleb, o \u017cycie… Na sali pr\u00f3cz nas byli inni – ca\u0142kiem nie znani, a przecie\u017c bliscy – Polacy, tak samo prze\u017cywaj\u0105cy niedole, upokorzenie i ha\u0144b\u0119 narodu. Wszystkie serca bi\u0142y po polsku.<\/p>\n

\u015aniadania, obiady i kolacje by\u0142y koszmarem i nie wszyscy je otrzymywali – kto zd\u0105\u017cy\u0142 mimo bicia, dosta\u0142 chochelk\u0119 zupy, kt\u00f3r\u0105 cz\u0119sto wylewano. To samo by\u0142o z kaw\u0105. Bochenek chleba na o\u015bmiu, chochelka zupy bez t\u0142uszczu i nies\u0142odzona kawa. By\u0142 g\u0142\u00f3d, wielu zgin\u0119\u0142o jedz\u0105c ze \u015bmietnik\u00f3w wyrzucane marchewki, cebule, kawa\u0142ki starego chleba. Tak zmar\u0142 na tyfus m\u0142ody docent Uniwersytetu Warszawskiego, chwal\u0105c sobie znalezione „witaminki”, a wiemy, \u017ce to z g\u0142odu. Wielu z nas Dzia\u0142dowa nie prze\u017cy\u0142o, a przecie\u017c by\u0142 to tylko ob\u00f3z przej\u015bciowy. Pracowali\u015bmy ci\u0119\u017cko na torach kolejowych przy podbijaniu podk\u0142ad\u00f3w, kopaniu row\u00f3w, t\u0142uczeniu kamieni i ceg\u0142y, wywo\u017ceniu kloak i innych robotach. Do z\u0142ego wy\u017cywienia, ci\u0119\u017ckiej pracy, nieludzkiego traktowania do\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z\u0142e warunki sanitarne. Trzeba by\u0142o mie\u0107 du\u017co hartu i woli, \u017ceby nie je\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych \u015bwi\u0144stw ze \u015bmietnika. W nocy nie wolno by\u0142o wychodzi\u0107, a kibli by\u0142o za ma\u0142o na nasze potrzeby, cz\u0119sto przelewa\u0142y si\u0119 zasmradzaj\u0105c pomieszczenie, a rano przy wynoszeniu wymys\u0142y od „brudnych i niechlujnych Polak\u00f3w” – nie umieli\u015bmy zachowa\u0107 czysto\u015bci.<\/p>\n

Zamordowano arcybiskupa p\u0142ockiego Juliana Nowowiejskiego – staruszka licz\u0105cego ponad osiemdziesi\u0105t lat i sufragana tej\u017ce diecezji, ks. biskupa Wotumiskiego. Skakali „\u017cabki”, a kiedy im si\u0119 to nie udawa\u0142o i przewracali si\u0119, \u015bmiechu by\u0142o co niemiara, no bo by\u0142o si\u0119 z czego \u015bmia\u0107! Bici po twarzy, stawiani na nogi – i znowu to samo od pocz\u0105tku. Zmaltretowani i poni\u017ceni w swojej godno\u015bci ludzkiej i kap\u0142a\u0144skiej, zostali rozstrzelani. Wiedzia\u0142 o tym papie\u017c Pius XII, wielki przyjaciel Niemc\u00f3w, b\u0142ogos\u0142awi\u0105cy wyprawy Hitlera i Mussoliniego, ale nie przejmuj\u0105cy si\u0119 losem duchownych Europy Wschodniej, walcz\u0105cych nie broni\u0105, ale s\u0142owem, manifestuj\u0105cych sw\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 narodow\u0105. Podobnie zgin\u0119li znani mi osobi\u015bcie ksi\u0119\u017ca: Goszczy\u0144ski – proboszcz parafii Bodzan\u00f3w, Wiloch proboszcz parafii \u0141atowo, obaj patrioci publicznie pi\u0119tnuj\u0105cy barbarzy\u0144stwo Niemc\u00f3w.<\/p>\n

Nie wszyscy jednak nosz\u0105cy mundury feldgrau mieli wilcze serca; odwracali oczy, kiedy nas bito, podrzucali chleb; nie wszyscy byli zara\u017ceni hitleryzmem, wyra\u017anie nam wsp\u00f3\u0142czuli, ale sami si\u0119 bali swoichwsp\u00f3\u0142towarzyszy i zawsze s\u0142ycha\u0107 byto „aber schnel” – pr\u0119dko, pr\u0119dko. Na pewno dzi\u0119ki takim Niemcom wielu Polak\u00f3w prze\u017cy\u0142o i ocala\u0142o. By\u0142 co prawda drobny u\u0142amek tych „dobrych Niemc\u00f3w”, ale w sumie sporo istnie\u0144 polskich ocala\u0142o, i tu w swoich wspomnieniach sk\u0142adam im serdeczne braterskie podzi\u0119kowanie. Nie wszyscy Niemcy zapomnieli, \u017ce Goethe czy Schiller – wielcy poeci niemieccy, kt\u00f3rych czci ca\u0142y \u015bwiat – byli humanistami, kt\u00f3rym obca by\u0142a przemoc i gwa\u0142t, \u017ce byli inni wspaniali my\u015bliciele i pisarze, kt\u00f3rych my\u015bli w postaci napisanych przez nich ksi\u0105\u017cek kaza\u0142 Hitler pali\u0107 publicznie na stosach. I nagle zjawi\u0142 si\u0119 ma\u0142y cz\u0142owieczek, psychopata, chory na mani\u0119 wielko\u015bci malarz pokojowy, Hitler, cz\u0142owiek o niezwyk\u0142ych zdolno\u015bciach organizacyjnych, \u015bwietny m\u00f3wca, bardzo sugestywny fanatyk umiej\u0105cy wm\u00f3wi\u0107 Niemcom, \u017ce tylko oni s\u0105 zdolni i powo\u0142ani do przewodzenia innym narodom, przekona\u0107 ich o dziejowym pos\u0142annictwie German\u00f3w. Pozyska\u0142 sobie wielkich finansist\u00f3w, ogromny przemys\u0142 niemiecki wietrz\u0105cy miliardy, a narodowi obieca\u0142 dobrobyt, jakiego nigdy nie mieli, i to, co Niemcy tak zawsze lubili rz\u0105dzenie niewolnikami. Wierzyli \u015blepo w to, co im m\u00f3wiono, pracowali, jedli na kartki, zdyscyplinowani i pewni, \u017ce w\u00f3dz ich nie zawiedzie. Jakie smutne by\u0142o ich przebudzenie!<\/p>\n

Widoczne z brudu, braku wody, myd\u0142a, po\u015bcieli, niezmieniania bielizny dostali\u015bmy „krocy” (po polsku: \u015bwierzb z\u0142o\u015bliwy). Straszliwe sw\u0119dzenie, a co za tym idzie – drapanie, co jeszcze pot\u0119gowa\u0142o jego rozwijanie. Miejscowy lekarz na to nie reagowa\u0142, t\u0142umacz\u0105c si\u0119 brakiem lek\u00f3w. Na udach i brzuchu mieli\u015bmy wielkie, ciekn\u0105ce, obrzydliwe rany. Pisa\u0142em do \u017cony o ma\u015b\u0107, ale moich list\u00f3w nie otrzymywa\u0142a.<\/p>\n

Kilkudziesi\u0119ciu nas przewieziono samochodami do du\u017cego maj\u0105tku niemieckiego odleg\u0142ego o kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w od Dzia\u0142dowa. Nie pami\u0119tam nazwy maj\u0105tku ani nazwiska „dziedziczki”, ale by\u0142a to stara kutwa i bardzo nie lubi\u0142a Polak\u00f3w i Rosjan, podobno pochodz\u0105ca z junkr\u00f3w pruskich, istna baba-Jaga, brzydka z „w\u0105sikami”.<\/p>\n

Byli\u015bmy g\u0142odni, pracowali\u015bmy gorliwie przy wykopkach i \u017carli chciwie kartofle w ka\u017cdej postaci – gotowane, pieczom i w zupie. Co to by\u0142a za rozkosz do syta naje\u015b\u0107 si\u0119 kartofli, a potem straszliwa sraczka i ca\u0142kowity brak apetytu, nawet chleb nie szed\u0142. Na kartofle patrzyli\u015bmy z odraz\u0105, nawet dzi\u015b po tylu latach nie jestem ich amatorem.<\/p>\n

Zaraz po wykopkach zorganizowano transport i ruszyli\u015bmy ku swojemu przeznaczeniu — do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii.<\/p>\n

Mauthausen – III etap<\/h3>\n

Jechali\u015bmy z Dzia\u0142dowa przez Toru\u0144, Pozna\u0144 i Berlin zatrzymuj\u0105c si\u0119 na kilka dni w miejscowych wi\u0119zieniach. Jechali\u015bmy w zamkni\u0119tych okratowanych wi\u0119\u017aniarkach, w zaduchu, okna przewa\u017cnie zamkni\u0119te, brak wody, nie zawsze konwojenci na czas pozwolili p\u00f3j\u015b\u0107 do ubikacji, tote\u017c czasem nie ka\u017cdy zd\u0105\u017cy\u0142 i ot, nieszcz\u0119\u015bcie gotowe, a potem smr\u00f3d i lanie za nieporz\u0105dek. W wi\u0119zieniach miejscowych stosunkowo nie by\u0142o \u017ale: codziennie zupa i troch\u0119 wytchnienia, kontakty z siedz\u0105cymi tu lud\u017ami, wiadomo\u015bci ze \u015bwiata i lepsze poznawanie stosunk\u00f3w wi\u0119ziennych i nadzoru w\u0142adz niemieckich. Bardzo „zabawnie” przyj\u0119to nas w Berlinie, w czasie przej\u015bcia z dworca do wi\u0119zienia. Ot\u00f3\u017c ilu nas by\u0142o, tylu ustawi\u0142o si\u0119 \u017candarm\u00f3w na peronie. Ka\u017cdy \u017candarm pojedynczo bra\u0142 swojego wi\u0119\u017ania na smycz jak psa, tyle \u017ce nie za szyj\u0119, a za r\u0119k\u0119 i powa\u017cnie prowadzi\u0142 ulicami Berlina. By\u0142o nas kilkudziesi\u0119ciu, wi\u0119c korow\u00f3d do\u015b\u0107 d\u0142ugi. Wielka to by\u0142a frajda i uciecha dla berli\u0144czyk\u00f3w przygl\u0105daj\u0105cych si\u0119 wyn\u0119dznia\u0142ym i og\u0142upia\u0142ym, prowadzonym na smyczach wi\u0119\u017aniom. Pluto na nas, wymy\u015blano od polskich bandyt\u00f3w i \u015bwi\u0144, wygra\u017cano i kto wie, czy nie dosz\u0142oby do linczu, gdyby nie obecno\u015b\u0107 \u017candarm\u00f3w. Istne \u015bredniowiecze, ale wtedy by\u0142a taka mentalno\u015b\u0107, tak ich wychowano, do tego by\u0142 to rok 1942, okres zwyci\u0119stw i triumfu Niemc\u00f3w o\u015blepionych przez zbrodniczych polityk\u00f3w i fanatyk\u00f3w III Rzeszy Niemieckiej. Tote\u017c sobie w Berlinie na nas u\u017cyli. \u015amiali si\u0119, gwizdali i wiwatowali na cze\u015b\u0107 Fuehrera, byli szcz\u0119\u015bliwi. Czuli\u015bmy si\u0119 bardzo \u017ale i z ulg\u0105 powitali\u015bmy cele wi\u0119zienne Moabitu. Stamt\u0105d przewieziono nas bezpo\u015brednio do celu, do piek\u0142a, sk\u0105d wed\u0142ug planu nikt z nas nie mia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 – chyba w postaci dymku z komina krematoryjnego.<\/p>\n

Transport przyby\u0142 w nocy, ma\u0142a stacja, ciemno, gdzieniegdzie przy\u0107mione \u015bwiat\u0142a. Wy\u0142adowano nas na peron. Tam ju\u017c czekano. Je\u017celi B\u00f3g stworzy\u0142 piek\u0142o, Kaina i Abla, to chyba tam. Otoczy\u0142a nas sfora pijanych i oszala\u0142ych diab\u0142\u00f3w, szatan\u00f3w w takiej postaci, jakiej nawet tw\u00f3rcy Biblii nie \u015bmieli opisa\u0107. Nawet olbrzymie psy, stale szczekaj\u0105ce i biegaj\u0105ce, wyda\u0142y si\u0119 nam mieszka\u0144cami piekie\u0142. Przy \u015bwietle latarek elektrycznych, biciu, wrzasku, wyzwiskach, szczekaniu uformowano pieszy transport do obozu.<\/p>\n

Byto nas oko\u0142o stu dwudziestu os\u00f3b – m\u0142odzi i starzy, czasem ch\u0142opcy 16-18-letni. Do obozu oko\u0142o 4 km. Ruszyli\u015bmy, rych\u0142o gubi\u0105c szyk marszowy. Nie wiem, ilu z nas zosta\u0142o po drodze, ale s\u0105dz\u0105c po liczbie strza\u0142\u00f3w – du\u017co, bo nie wszyscy mogli nad\u0105\u017cy\u0107 w marszu, zostawali i ci byli ju\u017c straceni. Wcisn\u0105\u0142em si\u0119 z ojcem do \u015brodka kolumny, przez co unikn\u0119li\u015bmy raz\u00f3w i ps\u00f3w. Napi\u0119cie nerwowe okropne. Ci, kt\u00f3rzy zostali w tyle, ju\u017c nigdy nie zobacz\u0105 Ojczyzny, swoich najbli\u017cszych. Nie wiem, ilu nas dotarto do obozu. Otwar\u0142a si\u0119 brama „Arbeit macht Frei” – koniec w\u0119dr\u00f3wki.<\/p>\n

Byli ludzie, kt\u00f3rzy nie spali, aby nas obs\u0142u\u017cy\u0107, i w k\u0105pieli (jaka wspania\u0142a ciep\u0142a woda) ostrzygli wszystko, co by\u0142o w\u0142osem na sk\u00f3rze, zabrali nasze ubrania i buty, ubrano nas w kalesony, koszule i drewniane chodaki, zapisano, jak trzeba, oraz dano na sznureczkach numery – tymczasowe, jak m\u00f3wiono, ale te numery zosta\u0142y ju\u017c na zawsze, zast\u0119puj\u0105c nam nazwiska w obozie. Otrzyma\u0142em numer 19340, a ojciec 19341. Jako ludzie znikn\u0119li\u015bmy – byli\u015bmy numerami. Do bloku kwarantannowego by\u0142o z \u0142a\u017ani oko\u0142o 300 m. Znale\u017ali\u015bmy si\u0119 we w\u0142adzy takich samych wi\u0119\u017ani\u00f3w jak my, ale z czarnymi, zielonymi lub fioletowymi winklami, a wi\u0119c by\u0142ych bandyt\u00f3w, z\u0142odziei, babtyst\u00f3w i innych Niemc\u00f3w i Austriak\u00f3w, rzadko trafiali si\u0119 Hiszpanie. I ci, za plecami swoich mocodawc\u00f3w, zostali panami \u017cycia i \u015bmierci tysi\u0119cy wi\u0119\u017ani\u00f3w, ale o tym b\u0119d\u0119 jeszcze pisa\u0142.<\/p>\n

P\u0119dzili nas batami i krzykiem, przewracali\u015bmy si\u0119, bo nikt nie umia\u0142 chodzi\u0107 i biega\u0107 w drewniakach. Biegli\u015bmy wi\u0119c na bosaka trzymaj\u0105c drewniaki w r\u0119ku, kto zgubi\u0142 i wr\u00f3ci\u0142, dosta\u0142 lanie.<\/p>\n

Nareszcie blok 17, dwie sztuby, po\u015brodku umywalnia i wychodek, barak drewniany, jak zreszt\u0105 wszystkie inne. Po\u0142o\u017cono nas pokotem wzd\u0142u\u017c obu \u015bcian, jeden przy drugim – st\u0142oczeni w jeden k\u0142\u0105b ludzki niczym robaki. Odwracali\u015bmy si\u0119 na drugi bok na komend\u0119 kt\u00f3rego\u015b z nas – kilka kocy i wypchanych s\u0142om\u0105 siennik\u00f3w. Byli\u015bmy bardzo znu\u017ceni. Kto wsta\u0142, aby wyj\u015b\u0107 za swoj\u0105 potrzeb\u0105, na swoje miejsce ju\u017c nie trafi\u0142 – \u015bcie\u015bni\u0142o si\u0119. Ojciec by\u0142 bardzo s\u0142aby z g\u0142odu i znu\u017cenia, chodz\u0105c czepia\u0142 si\u0119 \u015bcian. Jak mog\u0142em, tak pomaga\u0142em, ale zasadniczej pomocy udzieli\u0107 nie mog\u0142em, a u tych w\u015bciek\u0142ych wilk\u00f3w – blokowego i sztubowych nie by\u0142o czego szuka\u0107 ani si\u0119 spodziewa\u0107.<\/p>\n

Po kilku dniach zabrano nas jako chorych na \u015bwierzb na blok 20. Przykra to paso\u017cytnicza choroba, mieli\u015bmy dos\u0142ownie ropiej\u0105c\u0105 ran\u0119 na brzuchu i kroczu – straszliwe sw\u0119dzeni, ciek\u0142o z nas. Wtedy jeszcze rewiru nie by\u0142o – budowano. Blok 20 by\u0142 czym\u015b w rodzaju szpitala, nazywano to „Kranken Blok . Po\u017cal si\u0119 Bo\u017ce, jaki to by\u0142 szpital. Bez lek\u00f3w, sienniki wypchane s\u0142om\u0105 i takie same podg\u0142\u00f3wki, po jednym kocu na chorego, bez prze\u015bcierade\u0142. Mieli natomiast znakomit\u0105 ma\u015b\u0107 na \u015bwierzb. Lekarz Polak, dr W\u0142adys\u0142aw Czapli\u0144ski, r\u00f3wnie\u017c wi\u0119zie\u0144, mieszka\u0142 w tym bloku. Dobry cz\u0142owiek i dobry lekarz. Ten nas przyj\u0105\u0142, nakarmi\u0142 i przydzieli\u0142 \u0142\u00f3\u017cka. Zaleci\u0142 smarowanie. Stawa\u0142o si\u0119 w ca\u0142ej nago\u015bci, jak\u017ce chudej m\u0119sko\u015bci i mizernej kondycji, na ma\u0142ym sto\u0142eczku, podchodzi\u0142 ze s\u0142oikiem z ma\u015bci; „specjalista” – polski ch\u0142opak smarowa\u0142 dwa razy dziennie p\u0119dzlem malarskim chore cz\u0119\u015bci cia\u0142a. Po mniej wi\u0119cej dw\u00f3ch tygodniach kuracji kr\u0119ca znik\u0142a, ale dr Czapli\u0144ski jeszcze nas trzyma\u0142. By\u0142a zima i ba\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie o ojca, \u017ce nie wytrzyma narzuconej pracy. W Austrii zima jest na og\u00f3\u0142 \u0142agodna, ale w 1942 roku by\u0142a do\u015b\u0107 sroga – temperatura w grudniu dochodzi\u0142a do -18, -20C. palono co prawda w \u017celaznym piecu, ale do\u015b\u0107 oszcz\u0119dnie, o wiele za ma\u0142o jak na du\u017cy barak. Tulili\u015bmy si\u0119 z ojcem do siebie okryci mizernymi kocami.<\/p>\n

I oto Wigilia Bo\u017cego Narodzenia 1942 roku, Adama – imieniny ojca, kiedy\u015b tak hucznie obchodzone. Otrzymali\u015bmy rano chleb – szybko go zjedli\u015bmy. Pisz\u0119 to z p\u0142aczem, bo nie mieli\u015bmy nawet kawa\u0142ka chleba, \u017ceby podzieli\u0107 si\u0119 nim zamiast op\u0142atka. Le\u017c\u0105cy obok nas, bardzo chory, swojego chleba jeszcze nie zjad\u0142 i na moj\u0105 pro\u015bb\u0119 po\u017cyczy\u0142 dwa cienie kawa\u0142ki, kt\u00f3re nast\u0119pnego dnia zwr\u00f3ci\u0142em, nawet z naddatkiem. Bior\u0105c plasterek po\u017cyczonego chleba do ust \u017cyczyli\u015bmy sobie prze\u017cycia, wytrwania, twardo\u015bci i wiary, \u017ce mo\u017ce uda si\u0119 nam kiedy\u015b mimo wszystko zobaczy\u0107 swoich najbli\u017cszych i kraj. Uca\u0142owali\u015bmy si\u0119 i ka\u017cdy odda\u0142 si\u0119 swoim my\u015blom; byli\u015bmy wtedy w domu, z naszymi \u017conami i dzie\u0107mi – nie wiedz\u0105, co si\u0119 z nami dzieje, czy w t\u0119 wigilijn\u0105 noc my\u015bl\u0105 o nas?<\/p>\n

Przytuleni do siebie usn\u0119li\u015bmy. Przebudzenie by\u0142o do\u015b\u0107 przykre i niesamowite – nad nami wyci\u0105gni\u0119ta sztywna r\u0119ka s\u0105siada (nie tego, co op\u0142atek po\u017cyczy\u0142, tamten Polak, a ten Serb) – zmar\u0142 w nocy. Szybko go zabrano, rozebrano z koszuli i kaleson\u00f3w i wyrzucono przed blok. Bielizna si\u0119 przyda dla innych, a on, nieznany cz\u0142owiek – to py\u0142ek, troch\u0119 niedopalonych kosteczek, gar\u015b\u0107 popio\u0142u. Tak zacz\u0105\u0142 si\u0119 pierwszy dzie\u0144 \u015awi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia 1942 roku.<\/p>\n

Codziennie wyrzucano kilkana\u015bcie szkielet\u00f3w odzianych we w\u0142asn\u0105 sk\u00f3r\u0119, bardzo d\u0142ugich. Codziennie te\u017c rano zaje\u017cd\u017ca\u0142 w\u00f3z zaprz\u0119\u017cony w ludzi i zabiera\u0142 cia\u0142a nie znanych nam z nazwiska i przynale\u017cno\u015bci narodowej towarzyszy, drogich nam, bo zgin\u0119li za wsp\u00f3ln\u0105 spraw\u0119, w obronie cywilizacji, kultury, swego kraju i jego granic, w obronie swoich rodzin. Modllili\u015bmy si\u0119 za nich. Wtedy byli to przewa\u017cnie Polacy, Czesi, Rosjanie, Jugos\u0142owianie, starzy Hiszpanie, Belgowie, Francuzi. Holendrzy i inni. Patrzy\u0142em bezradny na \u015bmier\u0107 innych nie wiedz\u0105c, czy sam prze\u017cyj\u0119. Nie zna\u0142em j\u0119zyk\u00f3w obcych, ale Czech\u00f3w, Jugos\u0142owian i Rosjan cz\u0119\u015bciowo rozumia\u0142em. Prosili, aby powiadomi\u0107 rodziny, podawali nazwiska i adresy. Niestety, nie by\u0142o czym ani na czym zapisa\u0107. Najcz\u0119\u015bciej umierali ludzie. kt\u00f3rzy stracili wiar\u0119, \u017ce prze\u017cyj\u0105, \u017ce wr\u00f3c\u0105 do swoich, \u017ce \u017cony ich nie \u0142ajdacz\u0105 si\u0119 i czekaj\u0105 na nich. Tak umar\u0142 nasz kolega pe\u0142en zw\u0105tpienia – Jakub Czy\u017c. By\u0142em przy jego \u015bmierci, prosi\u0142 o wod\u0119 i wtedy powiedzia\u0142, ca\u0142kowicie za\u0142amany, \u017ce nigdy nie zobaczy swojej Rozalki i dzieci. Zmar\u0142 cicho, otar\u0142em \u0142zy. Wiara by\u0142a wielka si\u0142\u0105, kto zw\u0105tpi\u0142 – zgin\u0105\u0142 i prochy jego u\u017cy\u017aniaj\u0105 pola okolicznych wsi.<\/p>\n

Urz\u0119dowy lekarz niemiecki by\u0142 rzadkim go\u015bciem w bloku, ba\u0142 si\u0119 tyfusu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 w ka\u017cdej chwil wybuchn\u0105\u0107 wskutek septycznych warunk\u00f3w. Doktor Czapli\u0144ski robi\u0142, co m\u00f3g\u0142, zmieniano s\u0142om\u0119 w siennikach, dezynfekowano koce, barak skropiono p\u0142ynem odka\u017caj\u0105cym. Ojciec od\u017cy\u0142, czu\u0142 si\u0119 lepiej, barak lepiej opalano, tote\u017c spacerowali\u015bmy w kalesonach i koszulach wszystkiego ciekawi. W czasie wojny widzia\u0142em wielu zabitych. Tak naszych, jak i Niemc\u00f3w, ale byli to ludzie m\u0142odzi, dobrze od\u017cywieni i ubrani, widziani kr\u00f3tko i przelotnie. A tu rzuceni jeden na drugiego, nadzy, zmarli ludzie o „\u017cywych” oczach. Tak nam si\u0119 zdawa\u0142o, \u017ce ci ludzie \u017cyj\u0105, \u017ce patrz\u0105 na nas. Z kt\u00f3rejkolwiek strony spojrze\u0107, oni „patrzyli” na nas. Straszne to by\u0142o, mo\u017ce fizycy lub lekarze to wyt\u0142umacz\u0105? Mo\u017ce to bytu wycie\u0144czenie, mo\u017ce g\u0142\u00f3d, mo\u017ce strach? Widzia\u0142em potem setki takich samych na rewirze, na dole, ju\u017c w 1945 roku zbudowanym – Kranken Lagrze. Kto by\u0142 w Mauthausen, ten wie i pami\u0119ta ten „wielki szpital selekcji i \u015bmierci”. Tu przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 dr Czapli\u0144ski jako naczelny lekarz, obok niego lekarze jugos\u0142owia\u0144scy, rosyjscy i czescy.<\/p>\n

Wreszcie nadszed\u0142 czas i wypisano nas do bloku roboczego. Blok nr 7 to nowy rozdzia\u0142 naszej historii.<\/p>\n

Roman \u017b\u00f3\u0142towski<\/strong><\/p>\n

Ci\u0105g dalszy w nast\u0119pnym numerze.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ci\u0105g dalszy z poprzedniego numeru. Dzia\u0142dowo – II etap „Godnie” nas przyj\u0119to: ju\u017c przy wysiadaniu skopano nas i zbito, m\u0142odzi silni esesmani, pijani, cieszyli si\u0119 nad nami – do m\u0119czenia. „Polnische Banditen” i „Polnische Schwein” towarzyszy\u0142y nam do miejsca zakwaterowania. Tam przy wej\u015bciu do koszar 3. batalionu 32. pp z Modlina ustawili si\u0119 s…syny szeregiem […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[41],"class_list":["post-2164","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kwartalniki","tag-kw17"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2164"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2168,"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2164\/revisions\/2168"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.zoltowscy.pl\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}