Tag: Nr 90

Z Europy wzięliśmy kurs na południowy zachód kierując się w stronę Kanału Panamskiego.
Moje obowiązki zawodowe zakładały dyżury w ambulatorium w wyznaczonych godzinach. W rzeczywistości kapitan nie wymagał bym ściśle przestrzegał godzin przyjęć, lecz w zamian miałem być dostępny dla załogi przez całą dobę, a odnalezienie mnie na statku nie nastręczało trudności. Powierzono mi pieczę nad basenem 8x4m. umieszczonym w części rufowej, który po wyczyszczeniu został ubarwiony dowcipnymi rysunkami Bolka, asystenta radiooficera.

Bolko to nietuzinkowa postać. Wszechstronnie utalentowany – poeta (w czasie rejsu dotarła wiadomość o uhonorowaniu jego tomiku wierszy II nagrodą ministra kultury), znakomity rysownik, kompozytor i wykonawca piosenek shanty. Do swoich obowiązków służbowych podchodził jednak w sposób nieortodoksyjny – no cóż – artysta. Pod jego kierunkiem powstał zespół muzyczny, który pod koniec rejsu dał koncert dla załogi. Wśród wykonawców, nie wiadomo dlaczego, znalazłem się i ja mimo twierdzenia, że „trójkę” z muzyki miałem tylko dzięki znajomości teorii. Dni na pełnym oceanie z pewnością dłużyłyby się, gdyby nie pomysłowość kapitana. Zaprosił mnie na pogawędkę i zaproponował wybudowanie baru w części rufowej statku, oddając do dyspozycji cieślę i bosmana oraz niezbędne materiały i narzędzia.
Z doświadczenia wiedział, że mimo zakazu marynarze i tak piją w kajutach (w kantynie można było kupić alkohol legalnie, nie można go było jednak spożywać na statku, bo to miejsce pracy!), a więc lepiej, żeby to robili publicznie, bo wtedy bardziej będą się ograniczać. Na moje wątpliwości co do reakcji armatora odpowiedział, że przez wiele lat pracy wyrobił sobie opinię człowieka bezwzględnie walczącego z pijaństwem na statkach i jeżeli ktoś doniesie o tym fakcie, to i tak mu nie uwierzą. Zabraliśmy się dziarsko do pracy i w kilka dni stanęła drewniana konstrukcja przyozdobiona oczywiście rysunkami Bolka. Tak powstał bar „U Magellana”.

Wieczorami mogliśmy podziwiać zdjęcia z Sahary w pastelowych barwach, łączące zabytki kultury i formy geologiczne, prezentowane przez pasażera Andrzeja, który kilka lat pracował na kontrakcie w Libii (inżynier lotnictwa, żeglarz, kapitan jachtowy, podróżnik, właściciel prywatnego muzeum pod Warszawą, malarz-pejzażysta).Wody oceanu były spokojne i mijając wyspę St. Maria z archipelagu Wysp Azorskich zauważyliśmy towarzyszące nam dwa młode delfiny, dzielnie ścigające się ze statkiem płynącym z szybkością 16 węzłów.
Wraz z kapitanem skontrolowaliśmy stan sanitarny pomieszczeń i było trochę pracy papierkowej. Wieczorem zazwyczaj siadywaliśmy w kilka osób, by przy gitarach poćwiczyć shanty. W zespole, oprócz Bolka i mnie, znaleźli się również: I radiooficer Zbyszek, dziennikarz Polskiego Radia Marian i motorzysta. Któregoś dnia zostałem zaproszony przez pasażerów z Holandii jako czwarty do brydża. Nie mogłem odmówić. Szybko uzupełniłem swoją znajomość angielskiego o licytację w tym języku i jakoś poszło. Przed każdym z uczestników gry stała filiżanka herbaty i leżał jeden herbatnik. Rytuał ten powtarzał się jeszcze wielokrotnie podczas rejsu.
Ludzie morza mają w obowiązku sobie pomagać. Pewnego dnia poprosił o pomoc medyczną kapitan jugosłowiańskiego statku, zostałem więc wezwany do radiostacji. Z informacji jakie mi przekazał wynikało, że jego marynarz najpewniej miał objawy zapalenia wyrostka robaczkowego. Po wymianie kilku zdań okazało się, że kapitan ma żonę Polkę i świetnie sobie radzi w naszym języku, więc dalsza rozmowa potoczyła się wartko. Ponieważ znajdowali się niecałe 2 dni od Vancouver, zaleciłem okład z lodu na brzuch i antybiotyk, oraz jak najszybsze zawinięcie do portu celem przekazania chorego do szpitala. Tyle tylko mogłem zrobić.
Należy wspomnieć, że co dwa dni cofaliśmy wskazówki zegarka o jedną godzinę – można się było przyzwyczaić. Zrobiło się cieplej. Przekroczyliśmy Zwrotnik Raka i wpłynęliśmy na Morze Sargassowe, znane jako jedyne na świecie miejsce tarła węgorzy. Węgorzy co prawda nie widzieliśmy, ale za to na pokładzie lądowały raz za razem „latające” rybki wielkości sardynek. Znaleźliśmy się w tajemniczym Trójkącie Bermudzkim. Późnym wieczorem na horyzoncie ujrzeliśmy rzęsiście oświetlony statek, zapewne pasażerski, a może to UFO?

W dzień moich imienin 19 stycznia minęliśmy Haiti i przemierzaliśmy Morze Karaibskie wzdłuż 17. równoleżnika szerokości północnej. Ponieważ piratów nigdzie nie było widać, rozpoczęły się przygotowania do imprezy inaugurującej otwarcia baru, a okazją były moje imieniny i urodziny bosmana, najstarszego marynarza na statku. Kucharz stanął na wysokości zadania i przygotował tort, a kapitan dołożył szampana w związku z czym jubilat i solenizant postawili kolejkę dla wszystkich. Nie obyło się bez tańców. Bawiła się cała załoga, prócz pełniących wachtę. Następnego dnia wpłynęliśmy na redę Cristobal (Panama). W tym czasie miał miejsce konflikt zbrojny między USA, a Panamą i o zejściu na ląd nie mogło być mowy. Rekompensowałem to sobie robiąc zdjęcia interesująco wyglądających budynków stojących na nabrzeżu. Ku mojemu zdziwieniu wywołało to nerwową reakcję I oficera, który polecił mi natychmiast schować aparat. Okazało się, że beztrosko fotografowałem wojenną bazę amerykańską. Na szczęście obyło się bez reperkusji. Po zatankowaniu paliwa wpłynęliśmy na wody Kanału Panamskiego. Jego budowa pochłonęła ok. 30 tys. ofiar, głównie z powodu epidemii malarii. Skutecznym w walce z komarami okazał się środek DDT i dziś już nie ma tego skrzydlatego zagrożenia. Wokół kanału królują cykady, których ogłuszający chór nie pozwalał nam zasnąć. Budowę kanału zakończono w 1916 r. Jego wody są zasilane z wyżej położonego jeziora, co pozwala wyrównać różnicę poziomów między oceanami wynoszącą 26 metrów. Kanał ma 6 śluz, jest dość wąski, statki są ciągnięte przez małe, lecz bardzo silne lokomotywy poruszające się po szynach na zębatych kołach. Oczywiście pobierana jest opłata w zależności od wyporności jednostki pływającej. Najniższą opłatę, bodajże 27 centów amerykańskich, uiścił pływak, który wpław pokonał kanał. Płynęliśmy w nocy i niestety nie udało mi się wykonać zdjęć o wystarczającej ostrości. Zamarzyło mi się, by w przyszłości przebyć ten kanał w dzień. Nie mogąc zbyt wiele dostrzec na brzegu, obserwowałem dramatyczną walkę ogromnej, kolorowej ćmy wielkości mojej dłoni, która zawzięła się na naszą żarówkę o mocy 1500 W umieszczoną nad basenem. Po przypaleniu sobie skrzydeł spadała do wody w basenie, po czym podrywała się do lotu i ponownie leciała ku swojemu śmiertelnemu przeznaczeniu. Ten wstrząsający spektakl trwał około 1 godziny.

Po północy wpłynęliśmy na wody Pacyfiku, który zgodnie ze swoją nazwą w tym momencie był nad wyraz spokojny.

MARIUSZ  ze Sztumu

Lidko, opowiedz skąd wywodzą się Twoje korzenie?

Protoplastą mojej rodziny był Ludwik Żółtowski, pochodzący z Mazowsza, ale w jakich okolicznościach trafił do Sankt Petersburga, nie wiem. Urodził się prawdopodobnie ok. 1860 r. Pracował w Zakładzie Putiłowa w Sankt Petersburgu. Właścicielem tej fabryki był Nikołaj Putiłow. Była ona największą firmą metalurgiczno-maszynową w Rosji na początku XIX wieku i trzecią co do wielkości w Europie. Produkowano w niej stal i żeliwo, różne typy maszyn, m. in. wojenne.
Z cywilnej produkcji turbiny, lokomotywy parowe, wagony.
Żoną jego była Barbara Jagmin, która zmarła w miejscowości Miedwidy k. Poniewieża w 1935 r. Ludwik Żółtowski zmarł w 1917 r. w Sankt Petersburgu. Małżonkowie mieli dwoje dzieci, Aleksandra urodzonego w 1888 r. i Barbarę, która zmarła w wieku 12 lat w Petersburgu. Aleksander był oficerem armii carskiej. Po I wojnie światowej, prawdopodobnie w związku z odbudową państwowości polskiej, już wiosną 1918 roku rozpoczęła się masowa repatriacja z Petersburga uchodźców i emigrantów narodowości polskiej, którzy wybrali obywatelstwo polskie na Kresy. Dziadek Aleksander został pracownikiem Konsulatu Polskiego na Litwie. Założył rodzinę i ożenił się w 1916 r. z Olimpią Babicz, ur. 1898 r. we wsi Babicze, w pobliżu rzeki Wili, obecnie znajdującą się w granicach Białorusi. Ślub wzięli jeszcze w Sankt Petersburgu. Urodził im się syn – mój ojciec Benedykt Żółtowski 18 marca 1921 r. w Nowej Wilejce, leżącej we wschodniej części Wilna. Ojciec ożenił się z mamą Anną Pozlewicz, ur. 8 kwietnia 1921 r. w Markunach, wsi położonej w rejonie obwodu grodzieńskiego na Białorusi. Rodzice wzięli ślub w 1941 r. w kościele p.w. św. Michała Archanioła w Michaliszkach, obecnie wsi leżącej na Białorusi w rejonie ostrowickim obwodu grodzieńskiego.
Czując się Polakami, po zakończonych działaniach wojennych chcą zamieszkać w Polsce. W 1945 r. są skierowani na Ziemie Odzyskane i tak trafiają do Sulechowa. Tutaj rodzą się dzieci. Najstarszy brat Henryk urodził się 1945 r. w Warszawie, podczas transportu kolejowego do Sulechowa. Kolejno na świat przychodzą córki: Anna, Aleksandra i ja, najmłodsza, Lidia, urodzone już w Sulechowie. Muszę nadmienić, iż z rodzicami przyjechała mama ojca, babcia Olimpia z Babiczów Żółtowska. Dziadek Aleksander nie wrócił z nimi, gdyż jak wynika z relacji babci, dziadkowie się rozstali, ale babcia nie chciała nigdy tej historii swojego życia opowiedzieć nam wnukom, po prostu milczała. Rodzice musieli zacząć budować swoje życie od początku.
W Babiczach byli właścicielami ziemi i zajmowali się prowadzeniem gospodarstwa. Ojca niewiele pamiętam, miałam 6 lat, zmarł w 1960 r. w wieku 39 lat. Pracował w Technicznej Obsłudze Maszyn Rolniczych w Sulechowie. Podobno, był przystojnym, wysokim mężczyzną. Zmarł nagle na zawał serca. Mama z babcią musiały podjąć się heroicznego trudu wychowania nieletnich dzieci. Udało im się. Babcia odeszła w 1975 r., a mama 1996 r. Pochowane są wraz z ojcem na sulechowskim cmentarzu. Mama z babcią niewiele opowiadały o swoim życiu na Kresach. Domyślam się, iż była to dla nich trauma wojenna, zostawienia całego swojego dorobku, tamtego znanego im życia i wyjazdu na nieznane ziemie, po prostu wypierały te wspomnienia. Zajęły się codziennymi problemami, tym bardziej, że zostały same z czwórką małych dzieci. Krążyły opowieści o bogatym i rozrywkowym życiu babci Olimpii. Miała swoją restaurację. Wysoka, szczupła, elegancka, ładnie ubrana i dowcipna, prowadziła ciekawe konwersacje. Mówiła ładną polszczyzną z lekkim wschodnim akcentem. Nic dziwnego, że zakochał się w niej oficer, dziadek Aleksander. Ale to były przedwojenne kresowe czasy, które już nigdy nie wróciły.

Byłaś jedną z niewielu osób, która miała zaszczyt uczestniczyć w II zjeździe Związku Rodu Żółtowskich w Zajączkowie. Jakie odniosłaś wrażenie ze spotkania i kto Cię zaprosił?

Pamiętam dokładnie tę chwilę i dreszczyk emocji, gdy po przyjściu z pracy w sierpniu 1993 roku, otwierając skrzynkę na listy, wyjęłam szarą kopertę z pieczątką Związku Rodu Żółtowskich, a w środku znajdował się list od Zbigniewa Żółtowskiego ze Skierniewic, zapraszający mnie na zjazd do Zajączkowa. Podał także numer telefonu do siebie. Oczywiście, że zatelefonowałam. Zbigniew pracował w Urzędzie Miasta w Skierniewicach i przypadkiem, gdzieś widniało moje nazwisko i tak mnie odnalazł. Dzisiaj byłoby to niemożliwe ze względu na ochronę danych osobowych, ale wtedy nie było to problemem. Pełna radości i niepewności spotkania z Żółtowskimi pojechałam do Zajączkowa k. Szamotuł 9 września 1993 r.. Pamiętam, że Zajączkowo przywitało mnie piękną słoneczną pogodą. Zjechali się Żółtowscy z całej Polski: ze Szczecina, Łodzi, Gliwic, Poznania, Skierniewic, Korycina, Sandomierza, Białegostoku, Warszawy, Podkowy Leśnej czy Suwałk. Przyjechały 63 osoby. W piątek 10 września po śniadaniu zjazd rozpoczął się zebraniem zapoznawczym. Po kolei wstawaliśmy opowiadając, kim jesteśmy, skąd przybyliśmy, krótka opowieść o rodzinie. Dopatrywaliśmy się wspólnych cech dla naszego rodu. Zauroczona byłam spotkaniem z Żółtowskimi, a także trafnym wyborem miejsca zjazdu, czyli zespołu pałacowo-dworskiego należącego wcześniej do rodziny Żółtowskich. Dwór z parkiem okolony jeziorem, w którego wodach odbijały się otaczające je lasy. Toteż na pomoście wysuniętym w jezioro, staliśmy zapatrzeni w malowniczy krajobraz, opowiadając rodzinne historie. Andrzej Ludwik prezes Związku przedstawił nam linię wielkopolską Żółtowskich, z której się wywodził. W sobotę 11 września obyła się wycieczka po wielkopolskich pałacach należących przed wojną do rodziny Żółtowskich: Czacz, Głuchów, Wargowo, Myszkowo czy Jarogniewice. Wieczorem rozpalamy ognisko i się integrujemy. Gwiazdą ogniskowego spotkania był Ryszard z Suwałk, który śpiewająco zabawiał Żółtowskich. Duże wrażenie zrobił na mnie Michał z Lasek. Niewątpliwie wielka i pełna osobistego uroku postać. W niedzielę odbyła się Msza Święta we wsi Psarskie w intencji rodzin Żółtowskich oraz zmarłych przodków. Do zarządu wybrano aż 15 osób, a ja zostałam członkiem pierwszego reaktywowanego zarządu ZRŻ. A właściwie z Bożeną Wandą z Warszawy byłyśmy jedynymi kobietami w męskim towarzystwie Żółtowskich. Stało się tak dlatego, iż na pierwszym zjeździe w Skierniewicach przegłosowano uchwałę o dopuszczeniu do członkostwa także kobiet. Wcześniej kobiety nie miały takich praw. Moim zadaniem było pisanie relacji ze zjazdów.

Co roku przyjeżdżałaś cyklicznie na zjazd, ale od kilku już lat uczestniczysz sporadycznie.

Od kilku lat trapią mnie problemy zdrowotne, ale jakoś doszłam już do siebie i myślę, że w tym roku uda mi się przyjechać na zjazd do Wiktorowa. Korzystam z komunikacji publicznej, lecz nie zawsze połączenia komunikacyjne są dla mnie komfortowe, zwłaszcza, gdy oddalone jest miejsce zjazdu od przystanku kolejowego, czy autobusowego. Ale nie mogę narzekać, na Żółtowskich mogę zawsze liczyć, zwłaszcza w kwestii odbioru mnie ze stacji.

Lidko, czym zajmowałaś się zawodowo?

Przepracowałam 25 lat w administracji, w Spółdzielni Niewidomych „Piast” w Sulechowie. Podobała mi się ta praca, zwłaszcza, iż stykałam się z problemami ludzi niewidomych. Ci ludzie tworzyli wspaniałą niepoddającą się grupę, walczącą o godność i niezależność. Ze względu na moje problemy zdrowotne, wcześnie przeszłam na rentę inwalidzką.

Wiem, że tworzysz piękne artystyczne rękodzieła, teraz bardzo modne. Opowiedz o nich.

W moim domu rodzinnym odkąd sięgnę pamięcią, trzy pokolenia kobiet, czyli: babcia, mama, i ja z siostrami dziergałyśmy włóczki na szydełkach. Tworzyłyśmy różne przepiękne cudeńka, między innymi serwetki, obrusy, firaneczki, torebki oraz ozdoby wielkanocne i bożonarodzeniowe. Sama często wymyślałam wzory, a także korzystałam z fachowych pism. Praca na szydełku pozwala mi zapomnieć o problemach dnia codziennego, po prostu wycisza.

Mogłabyś opowiedzieć o swoich bliskich, czym się dzisiaj zajmują?

Siostra Anna, była główną księgową w przedsiębiorstwie produkującym zbiorniki wodne. Aleksandra, księgową w Kuratorium Oświaty. Brat Henryk , pracował w obsłudze technicznej w Kopalni Miedzi Polkowice. Zmarł w 2016 roku. Siostrzenica Żaneta, skończyła rusycystykę i pracuje w banku, Monika, socjologię, jest asystentką prezesa w zagranicznej firmie, zaś siostrzeniec Andrzej, szkołę wojskową i jest zawodowym żołnierzem Straży Granicznej. Dzieci brata po skończeniu studiów wyjechały za granicę i tam pracują. Aleksander mieszka w Niemczech, a Agnieszka w Szwajcarii.

Czy Sulechów jest dla Ciebie najpiękniejszym miastem?

Ależ oczywiście, jest dla mnie najpiękniejszym miastem na świecie. Sulechów leży w dorzeczu rzeki Odry, okolony malowniczym lasem. W mieście każdy skwerek porośnięty jest zielenią i kwiatami. To miasto pierwszych Piastów, które wchodziło w skład państwa Mieszka I., znajduje się w nim dużo zabytków. Na uwagę niewątpliwie zasługuje piękny neogotycki z XVIII wieku Ratusz Miejski, siedziba władz samorządowych miasta, wieża ciśnień, zamek z wieżą z XV wieku, mury obronne zbudowane z kamienia polnego, piękne aleje lipowo-klonowe. To miasto młodzieży szkolnej i studentów. Tutaj mieszkają moi bliscy. Spędzamy wspólnie święta i rodzinne uroczystości, często wspominając nasz rodzinny dom, pełny życzliwej atmosfery, radości, żartów i śmiechu. Jestem dumna z moich siostrzenic i siostrzeńca. Uczestniczę w różnych wydarzeniach kulturalnych w mieście. W listopadzie rozbrzmiewa muzyka Fryderyka Chopina. Każdego roku odbywają się w Sulechowie festiwale muzyki chopinowskiej. W czasie podróży do Berlina w 1828 r. Fryderyk Chopin zatrzymał się w Sulechowie. Ten epizod z jego życia mieszkańcy upamiętnili okolicznościową tablicą, umieszczoną na ścianie ratusza w 1958 r., z okazji 130. rocznicy pobytu kompozytora w mieście. Fryderyk Chopin miał wtedy 18 lat i zagrał spontaniczne na fortepianie poczmistrza, fantazje na tematy polskich pieśni ludowych. Tutaj każde miejsce jest urokliwe, przepełnione gwarą, optymizmem i śmiechem. Kocham tu mieszkać, tu się urodziłam i tu chcę spędzić resztę mojego życia.

Dziękuję za rozmowę i życzę zdrowia i radości.
ELŻBIETA z KUTNA