Autor: jmzolt1

„Trudne lata. Żółtowscy z Godurowa 1939 – 1956”. Izabela Broszkowska. Wydawnictwo „Więź”

Autorka opisuje dalsze losy swojej rodziny, które wcześniej przedstawiła w genealogicznej publikacji Żółtowscy z Godurowa”. W książce „Trudne lata 1939 – 1956” skupiła się na wydarzeniach opisujących stan lęku przed wybuchem wojny, tragiczne losy okupacji, poszukiwanie swojego miejsca na ziemi po 1945 roku rodziny ojca Benedykta Żółtowskiego i matki Róży z Fudakowskich Żółtowskiej. Autorka we wstępie książki pisze:

„Pierwszy września 1939 roku dla rodziny Żółtowskich z Godurowa był dniem, w którym zamknęła się pewna, bardzo ważna część historii. Opuściliśmy rodzinne gniazdo w obawie przed frontem oraz Niemcami i nigdy już do niego nie wróciliśmy. Rodzina jednak nie przestała istnieć.”

Warto prześledzić niezwykłą odwagę, determinację, chęć przeżycia i zmagania z powojenną komunistyczną codziennością losów Benedykta Żółtowskiego i jego najbliższych. Sama autorka jako najstarsza z dzieci była nie tylko świadkiem lecz sama uczestniczyła w wielu opisanych w książce wydarzeniach. Ciekawa konstrukcja książki, w której umieszczone są listy pisane piękną polszczyzną przez poszczególnych członków rodziny. Zapewne podobne przeżycia były udziałem wielu polskich ziemian. Warto po tę książkę sięgnąć, tym bardziej, że wielu z nas odnajdzie w niej podobne losy i doświadczenia. Jestem pod ogromnym wrażeniem postaci Benedykta i Róży Żółtowskich. Gorąco tę książkę polecam.

„Polki, które zmieniły wizerunek kobiety”. Joanna Puchalska. Wydawnictwo „Muza”.

Autorka w książce przybliżyła portrety dziesięciu wyjątkowych, pełnych temparamentu Polek, kierujących się w życiowych wyborach miłością do rodziny i ojczyzny. Mądre, silne i kobiece. Bohaterki tej książki były na swój sposób niezwykłe, wychodziły poza konwenanse i stereotypowe role społeczne przypisywane kobiecie.

• 

• 

Każda z tych nieprzeciętnych pań miała w sobie ogromną siłę życiową, która pozwalała dokonywać rzeczy wielkich. Wśród tyc dziesięciu kobiet epoki XVIII, XIX i XX wieku między innymi, to: Elżbieta z Lubomirskich Sieniawska, Irena Iłłakowiczówna, Antonina Walicka, Wanda Boniszewska. Zaszczytne miejsce zajęła Janina z Puttkamerów Żółtowska, prawnuczka Maryli Wereszczakówny, żony Adama Żółtowskiego, posła, profesora filozofii. Niezwykła kronikarka ziemiańskiego życia na Litwie i w Wielkopolsce. Autorka książki „Inne czasy, inni ludzie”.

„Ludzie dobrzy jak chleb”. Ks. Tadeusz Isakowicz-Zaleski. Wydawnictwo „Małe Wydawnictwo”.

W książce tej autor wspomina o 75 już nieżyjących osobach, które znał osobiście, były zaangażowane w powstanie Fundacji im Brata Alberta oraz pomoc w budowie Schroniska w Radwanowicach na przestrzeni kilkunastu już lat niosących pomoc osobom niepełnosprawnym intelektualnie. Jedną z postaci, którą wspomina jest michał Żółtowski (1915-2009), Ułan Wielkopolski. Autor opisuje piękną drogę życiową Michała. Jego wojenne i powojenne losy. Ks. Isakowicz-Zaleski poznał Michała w Laskach, opisując go jako człowieka bardzo skromnego i życzliwego, nieprzywiązującego żadnej wagi do rzeczy materialnych.

• 

• 

Wielki patriota i niezwykle wrażliwy na drugiego człowieka. Po prostu piękna postać. Warto przypomnieć, iż Michał z Lasek z uzyskanej częściowo finansowej rekompensaty z majątku ziemskiego Drzewce koło Leszna, który przypadł mu w spadku po rodzicach, przekazał w całości na rozbudowę Schroniska dla Niepełnosprawnych w podkrakowskich Radwanowicach.

„Przedwojenni. Zawsze był jakiś dwór. Historie ziemian”. Anna Mieszczanek. Wydawnictwo „Muza”.

Książka Anna Mieszczanek, to opowiedziana na nowo historia o polskim ziemiaństwie oraz dramatycznym wpływie powojennych zmian na losy ludzi i dworów. Autorka wskazuje, iż w codziennych historiach ziemiańskich rodzin z początku XX wieku: Walewskich, Kańskich, Żółtowskich, Przyborów – przegląda się historia Polski i Europy. Warto sięgnąć po tę publikację dzięki której możemy głębiej poznać historię losów dworów ziemian, rodziców Puttkamerów i dziadków Kieniewiczów Janiny Żółtowskiej na wschodzie oraz opisy i losy właścicieli dworów i pałaców rodziny Adama Żółtowskiego w Wielkopolsce. Fascynująca opowieść miłości małżonków Janiny i Adama Żółtowskich na tle dziejów historii Polski.

Elżbieta z Kutna

Kiedy spadnie
Pierwszy deszcz wiosenny
Wyzbędę się trosk i zmartwień
Słońce rozbłyśnie
A w sercu zakwitną konwalie
Kiedy spadnie
Pierwszy deszcz wiosenny
Niebo rozjaśni się dla mnie
Spostrzegę miłość
Zanurzę się w niej jak w wannie
Odetchnę z ulgą
Z pierwszym powiewem wiatru
Włosy odgarnę jak liście
I wejdę z uśmiechem
W to nowe życie
Gdzie jasno jest i przejrzyście

ALEKSANDRA KOSIŃSKA

Ocean Indyjski był gładki jak toń jeziora w bezwietrzny dzień, podobnie Morze Czerwone, na które wpłynęliśmy pełni obaw. Dwa tygodnie wcześniej piraci porwali tam załogę polskiego statku „Bolesław Chrobry”- jej los był nieznany. Szczęśliwie zacumowaliśmy na redzie Suezu. Mając kilkanaście godzin do dyspozycji postanowiliśmy w kilka osób udać się na zwiedzanie Kairu. Przez radio wezwaliśmy wodną taksówkę, która miała nas odstawić na ląd. Stateczek pojawił się zaskakująco szybko. Podczas drogi do portu podpłynęła kolejna taksówka i między szyprami doszło do gwałtownej wymiany zdań. Okazało się, że nasz przewoźnik podebrał klientów koledze. Sytuacja wyglądała groźnie do momentu, gdy do dyskusji włączył się nasz pasażer Andrzej, który przebywając kilka lat w Libii na kontrakcie, nauczył się arabskiego. Wypowiedział kilka słów w tym języku i zapadła głucha cisza. Wkrótce przewoźnicy się dogadali (kilka banknotów) i popłynęliśmy dalej. W porcie straciliśmy cenną godzinę, gdyż celnik poszedł się pomodlić do meczetu (był Ramadan). Wynajętą taksówką w niespełna półtorej godziny dotarliśmy do Kairu. Po drodze mijaliśmy liczne bazy wojskowe. W Kairze, metropolii liczącej wówczas ok. 16 mln mieszkańców wynajęliśmy przewodnika o imieniu Hassan, absolwenta socjologii na Uniwersytecie w Aleksandrii. Po studiach nie mógł znaleźć pracy w swoim zawodzie, więc nauczył się angielskiego i żył z oprowadzania turystów. Najpierw udaliśmy się do piramidy Cheopsa. Gospodarza nie zastaliśmy w domu – przebywał w British Museum. W ramach rekompensaty podczas zwiedzania zgaszono światło co wywołało pewne wrażenie. Po wyjściu z piramidy obowiązkowe zdjęcie na jej tle. Ani się spostrzegłem, jak za mną ustawił się sprytny Arab (przepraszam: Egipcjanin) i za pozowanie wraz z wielbłądem zażyczył sobie dolara. Dolara odmówiłem ale na otarcie łez dostał pudełeczko kremu Nivea i był zachwycony. Sfinks w opłakanym stanie był w trakcie remontu i wejście na teren budowy było zabronione. Sprytny miejscowy przewodnik za drobną opłatą przeprowadził nas przez dziurę w płocie i jeszcze stworzył możliwość obejrzenia rekonstrukcji statku, jakim spławiano kamienie z Sudanu na budowę piramid. Tu trzeba nadmienić, że dawniej ściany piramid były gładkie, obłożone płytami z alabastru. Z tego alabastru wybudowano później największy meczet w Kairze. Ponieważ podczas zwiedzania zgłodnieliśmy, udaliśmy się do przyzwoicie wyglądającej restauracji. Na posiłek musieliśmy jednak poczekać, gdyż podczas Ramadanu wolno jeść dopiero po zmroku. Umowny zmrok nastąpił o godz. 17.00 i mogliśmy posilić się kurczakiem z ryżem. Na przystawkę podano nam coś zapieczonego w liściach z winogron, co zapewne wcześniej biegało a może i fruwało – wolałem nie dociekać. Po obiedzie udaliśmy się na ogromny bazar – gdyby nie przewodnik zapewne byśmy się zgubili. Można było kupić absolutnie wszystko. Po zmroku wjechaliśmy na wieżę widokową o wysokości 160 metrów – wokół morze świateł, od których odcinał się ciemny obszar z błyskającymi pojedynczymi ognikami. To był stary Kair – „miasto umarłych”. Panował tam wielopokoleniowy zwyczaj chowania zmarłych właścicieli w piwnicach ich domów, nie pozostawały one jednak niezamieszkałe, gdyż zasiedlała je biedota. Podróż taksówką przez tę dzielnicę wywołała gęsią skórkę. Na statek wróciliśmy o 1.00 w nocy. Towarzyszący nam do końca Hassan mimo Ramadanu dał się skusić na piwo (i to niejedno), twierdząc, że o tej porze Allah już śpi. W rzeczywistości przyznał, że jest niezbyt religijny. Zwierzył się, że bardzo mu zależy na pieniądzach, gdyż chce kupić sobie żonę. Zaintrygowani tym wyznaniem zapytaliśmy dlaczego się żonę kupuje i ile kosztuje? Wyjaśnił nam, że jest zwyczaj zapłaty ojcu dziewczyny za jej wychowanie. Ceny są różne. Żona z „dobrego domu”, ładna i wykształcona to koszt ok.5-6 tys. dolarów, natomiast niezbyt urodziwa, bez wykształcenia i z ubogiej rodziny kosztuje ok. 4 tys. Zasugerowaliśmy mu, że warto „dozbierać” na bardziej atrakcyjną. Hassan był innego zdania. Stwierdził, że ta biedna i mało atrakcyjna z pewnością na zawsze pozostanie przy mężu, natomiast posiadająca liczne atuty już niekoniecznie, a pieniądze przepadną. Na pewno usłyszelibyśmy inne ciekawe opowieści, ale o 2.30 podnosiliśmy kotwicę i czas było się pożegnać z sympatycznym Egipcjaninem. Podróż przez Kanał Sueski i Morze Śródziemne przebiegła bez istotnych wydarzeń. W Zatoce Biskajskiej jak zwykle sztormowo 8st. w skali Beauforta i nikogo to nie dziwiło, ale kapitan wydawał się być wyjątkowo niespokojny. Zapytałem o co chodzi? Powiedział, że pod pokładem mamy wyjątkowo niebezpieczny ładunek, a mianowicie ciężkie lokomotywy do układania torów – gdyby któraś z nich zerwała mocujące liny, to wyjechałaby nam przez burtę. Po 4. miesiącach rejsu przybiliśmy do Rotterdamu. Podczas cumowania miała miejsce niezwykle niebezpieczna sytuacja – pękła jedna z cum rufowych, na szczęście wszyscy zdążyli się cofnąć. Lina taka bez trudu jest zdolna przeciąć człowieka na pół. Oczywiście cook nie omieszkał wypomnieć nam połowu rekinów i klątwy, którą on niesie. Po spuszczeniu trapu natychmiast pojawiła się „czarna brygada” i nie interesowała się papierosami ani alkoholem, a jedynie koralowcami. Niczego nie znaleźli. Ładownie z koprą, które napełniano na Wyspach Salomona przez 4 dni zostały opróżnione za pomocą gigantycznego „odkurzacza” w ciągu 4 godzin. Wyokrętowaliśmy zabierając bagaż podręczny oraz zakupiony w Azji sprzęt elektroniczny. Reszta rzeczy w zaplombowanym kontenerze innym statkiem popłynęła do Gdyni. Na granicy celnik zorientowawszy się, że ma do czynienia z marynarzami wracającymi po wielu miesiącach do domu, nawet nie spojrzał na bagaż. Powróciłem do mojej dzielnej żony, która w czasie rejsu opiekowała się dwójką maluchów. Po kilku dniach otrzymałem wiadomość o przybyciu kontenera do Gdyni i udałem się po odbiór reszty rzeczy. Było tego niewiele i odprawiający celnik ze zdumieniem zapytał czy w rejsie byłem po raz pierwszy? Faktycznie, po raz pierwszy i jak dotąd ostatni.
Rejs ten był swoistym fenomenem, gdyż wielu członków załogi rozstając się ze sobą uroniło łzę, to się normalnie ludziom morza nie zdarza. Znajomość, a nawet ośmielę się stwierdzić – przyjaźń z kapitanem zachowałem do czasu jego odejścia na wieczną wachtę. Zażyłość z II oficerem Marianem (od wielu lat kapitanem) i jego żoną Małgosią trwa do dziś, widujemy się przynajmniej raz w roku i im zawdzięczamy Zjazd Rodu Żółtowskich, który miał miejsce w Szaflarach. Tak więc wartością tej przygody są nie tylko piękne wspomnienia ale także, a może przede wszystkim więzi międzyludzkie. Pewien kapitan żaglowca stwierdził kiedyś: „nie ważne dokąd ale z kim żeglujesz”.

                                                                                                MARIUSZ ze Sztumu.